راديولوژي چيست؟ پرتوكار كيست؟

مقدمه

راديولوزي(Radiology) كلمه يوناني متشكل از دو بخش(radio) به معني پرتو و پسوند (logy) به معني شناخت(پرتوشناسي) ميباشد. تاريخچه راديولوژي و كشف اشعه ايكس  تفاوت چنداني با همديگر ندارند .

 هنگامي كه ويلهلم كنراد رنتگن كاشف اشعه ايكس اولين تصوير راديولوژي را از دست همسر خود تهيه كرد در واقع پايه گذار رشته راديولوژي گرديد.وشايد خودش هم تصور چنين تحول و پيشرفتي را نمي نمود.  

اگر چه در اوايل كشف اشعه ايكس و پس از گرفتن اولين تصوير توسط رونتگن چندين سال دستگاه هاي راديولوژي ابتدايي بعنوان سرگرمي و گرفتن تصاوير يادگاري باعث سرگرمي وتفريح مردم ميگرديدند.

اما آغاز ديدگاه جديد به علم راديولوژي هنگامي رخ داد كه آثار سوء اشعه ايكس ثابت گرديد و تعدادی از افرادی که  در تماس مستقيم با اين پرتوها بودند دچار عوارض سوء آن گرديده وجان خود را از دست دادند.

از آن پس استفاده از اين پرتو ناشناخته محدود گرديد.وتحقيقات وسيعي جهت كاهش عوارض تشعشع به عمل آمد وبه نوعي ميتوان گفت كه بنيان علم راديو بيولوژي و حفاظت هم در همان سالهاي اول كشف اشعه ايكس پايه گذاري گرديد .سازمانهايي  جهاني و منطقه اي همچون انرژي اتمي بنا نهاده شد تا مراحل توليد و مصرف پرتوها اعم از توليد توسط دستگاههاي راديو لوژي و يا پرتوهاي حاصله از مواد راديو اكتيو همچون اورانيم را با هدف  به حداقل  رسانيدن تابش پرتو به بيمار و كاربر بشدت تحت كنترل داشته باشند.

 دستگاههاي راديو لوژي مجهز به كوليماتور و ديگر تمهيدات جهت كاهش پرتوهاي ناخواسته شده و اتاقهاي اشعه توسط مواد سنگين همچون سرب محافظت گرديد .  به كاربران دستگاهها آموزشهاي لازم جهت حفاظت از بيماران وخودشان داده شد .كه در حال حاضر كاربران پرتوها داراي تحصيلات دانشگاهي در سطوح مختلف كارداني ، كارشناسي، كارشناسي ارشد ودكترا حرفه اي ميباشند.كه اصطلاحا به آنان پرتوكار اتلاق ميشود .  

نحوه تولید اشعه ایکس

بصورت اختصار هنگامیکه الکترونهای پرسرعت به یک مانع (هدف) برخورد مینمایند باعث میشود که تعدادی از الکترونهای مداری در ماده هدف به لایه های بالاتر پرتاب شوند .که این حالت بسیار ناپایدار بوده, هنگامیکه الکترون به مدار اولیه خود باز میگردد انرژی اضافه آن بصورت یک پرتو اشعه ایکس (برمز اشترالونگ) تابش مینماید.

اساس كار و نحوه انجام تصوير برداري

اشعه ايكس از دسته امواج الكترومانيتيك بوده كه بعلت طول موج بسيار كوتاه آن قدرت نفوذ در اجسام سخت را دارا ميباشد  وبر اساس همين خاصيت اشعه ايكس هنگامي كه اندامي جهت تصوير برداري در مسير اين پرتو قرار ميگيرد. 

بافتهاي مختلف بدن به نسبت دانسيته اي كه دارند با عث تضعيف پرتوهاي  كسيل شده ميشوند . لذا با قرار دادن فيلم در زير اندام بافتهاي با دانسيته بالا مانند استخوان تقريبا بصورت كامل پرتوها را جذب نموده وفيلم در اين قسمتها تحت تابش پرتو قرار نگرفته كه پس از ظاهر نمودن فيلم توسط داروهاي ظهور وثبوت  به صورت سفيد ملاحظه ميگردد.

در قسمتهايي كه دانسيته كمتري دارند مانند هوا و مايعات اشعه ايكس تقريبا بطور كامل از اندام عبور نموده وفيلم در اين قسمتها كاملا بصورت سياه مشاهده ميشود .

بافتهاي نرم نيز به نوبه خود با عث تضعيف پرتوي شده و به اين بصورت كنتراست بين ساهتريين قسمت (هوا) و سفيدترين قسمت(استخوان )  بر روي فيلم ايجاد تصوير مينمايد به نحوي كه سايه قسمتهاي مختلف اندام به تناسب كاهش شدت پرتو گسيل شده برروي فيلم قابل ملاحظه خواهد بود .

مراحل فوق اساس تصوير برداري توسط اشعه ايكس بصورت بسيار خلاصه و شماتيك مباشد كه درعمل توسط مكانيسمهاي بسيار اختصاصي و پيشرفته جهت افزايش كيفيت تصاوير گرفته شده  و كاهش پرتوگيري بيمار وكاربران بکار گرفته شده  است كه از حوصله اين نوشتار خارج بوده و بجاي خود به تفسير آن پرداخته ميشود .

و بطور خلاصه ميتوان گفت كه پرتوکاران  با تهيه تصاوير از اندامهاي مختلف بدن توسط اشعه ايكس جهت تشخيص بيمار يها كمك شاياني به درمان بيماران مينمايند . لازم به ذكر ميباشد در حال حاضر رشته راديولوژي از حالت تشخيصي صرف خارج گرديده و به طور مستقيم ويا غير مستقيم در درمان  بسياري از بيماريها نيز بكار گرفته ميشود.